Het beste van twee werelden

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Wat als deskundigheid en moraliteit hand in hand gaan? Wat als wij als mens de politici bijstaan bij moeilijke dossiers en leren samenwerken? Het zou alvast menselijkheid, en gemeenschap centraal plaatsen en niet winst… En onze democratie opfrissen.

De mens is een moreel wezen en  we hebben veel meer gemeen dan onze verschillen. Ik ken niemand die er niet op vooruit wil gaan, die niet gezond wil zijn, die niet van propere lucht houdt en gezonde voeding, een veilige buurt om te wonen, goed onderwijs, zorg, inspirerende verhalen, stromende rivieren, ontroerende muziek… Neem bijvoorbeeld de mensen uit het dorp. We werden er uitgenodigd op het jachthuis. Het waren allemaal oudere mannen, spraken enkel Portugees. Er zaten veel aannemers tussen, kleine zelfstandigen, arbeiders en uiteraard jagers. Je zou kunnen zeggen dat we er als Vlaamse vegetariër/vegan niets te zoeken hadden. In een open haard lag vlees te schroeien, chouriço dreef in kaas in een uitgehold brood en er was varken aan ‘t spit… Het politieke discours zou ons  indelen in grote culturele verschillen: conservatieven en democraten, links en rechts, vreemdelingen en bevolking, maar weet je wat? Het was gezellig. Want wij houden ook van het bos, buiten zijn, een glas rode wijn, muziek uit een transistorradiootje, en samen kletsen over leven en werk. Dus we zijn naar daar gereden en ik heb een stuk vlees gegeten en zij hadden speciaal bekers van karton voorzien in plaats van plastic, zelfs een schotel met kikkererwten bereid.  Daar ligt de kracht van het volk; een gemeenschap vormen die de eenvoud van het leven opnieuw omarmt.

fado, techno en Rod Steward, allemaal in dit bakje en het is oké.

Morele revolutie

“We dachten altijd dat we een technologische revolutie nodig hadden om de maatschappij te redden, maar we hebben een morele revolutie nodig,” zegt Jacqueline Novogratz in On Being. Ze is oprichter van Acumen, een non-profit durfkapitaalfonds dat wereldwijd in kleine ondernemers investeert. Ook de filosoof Michael Sandel spreekt over een moreel vacuüm bij economen en politici: ‘Politici debatteren zelfverzekerd over groei en productiviteit maar hebben schrik om het over gemeenschapszin, rechten of het milieu te hebben. Daardoor werden we steeds meer een economische staat in plaats van een samenleving, met een economie die in onze levensbehoeftes voorziet.’
Want kapitaal houdt zich niet bezig met externe factoren; misschien daarom dat het gros van de leiders de opwarming van de aarde ontkent en natuurlijke hulpbronnen blijft uitbuiten? Het past niet in de economische curve van bbp en tijd die gelijkmatig en oneindig groeit. Net zoals de emotionele mens met zijn bont en onvoorspelbaar gedrag waardoor onze culturele verschillen als iets onoverkomelijk in de verf worden gezet. Wel, groei is het antwoord niet, als wel natuurlijke en menselijke weelde¹.

We moeten weg uit de polarisatie van waaruit gistende demagogen rijzen, en leren uit het beste van twee werelden. Dat is wat politici van de burger kunnen leren aanvaarden.
‘Onderzoek (Peter Kanne) wees uit dat 9 op de 10 politici de burger wantrouwt’, schrijft David Van Reybroeck in Tegen verkiezingen, ‘Dus die zijn bij voorbaat als heel sceptisch tegenover inspraak.’
In Porto werd in een leegstaand pand een goed draaiende bibliotheek opgericht door buurtbewoners, ouderen mochten meehelpen en voelden zich nuttig. Drie dagen later omsingelde de oproerpolitie (!) het gebouw, schrijft Tine Hens in ‘t Klein verzet. Nu worstelen de initiatiefnemers met een torenhoge huur. In een economische staat krijgt menselijkheid een financiële waarde.
In Gent werd DOK vorig jaar opgedoekt. Een plek waar jong en oud, arm en rijk, moslims en LGBTQ samenkwamen, diverser kon haast niet. Het was een sociaal-culturele plek waar burgers over grote vragen nadachten want zo zit de mens (eenmaal hij niet meer op overlevingsmodus staat) nu eenmaal in elkaar. Maar het is moeilijk als politici de winst (van vastgoedmakelaars) centraal stellen en niet het belang van publieke ruimtes en commons, voor hun kiezers, sociaal weefsel, willen aanvaarden.

Memorabele avond op DOK met de mooiste ©Michiel Devijver

Individueel belang

Wat absurd is aangezien de staat ons dagelijks bewijst dat zij ons nodig heeft. Paul Baeten Gronda schreef het al in een van zijn columns: ‘Het wordt tijd dat politici inzien dat wij hen subsidiëren en niet omgekeerd.’ Zeker ook met kennis. De pandemie bewees alvast nogmaals dat politici met hun hoog gediplomeerde kabinetten niet efficiënt werken, de mondmaskers kwamen van de burger, en al wie op een openbare aanbesteding heeft gewerkt kent het paraplugedrag van de hogere ambtenaren, die worden heel zenuwachtig van transparantie en inspraak.
Om onze Portugese papieren in orde te krijgen, vonden we meer hulp bij de expats dan bij het consulaat. Onze verkiezingsbrief hebben we drie keer aangevraagd en nooit ontvangen. Het hele verticale systeem is log en verlieslatend en rekent steeds meer op de veerkracht van de burger, maar die zit ondertussen op zijn tandvlees. We moeten meer in de breedte gaan werken.

Het leidde er allemaal toe dat politici op hun beurt ook bij de burger geen draagkracht meer krijgen. Een proces dat al decennia aan de gang is.
Toch hebben we een staat nodig die de economie gescheiden houdt van het gezinsleven, een staat die met geduldig kapitaal de publieke voorzieningen bevordert en het algemeen belang behartigt via zware investeringen, een (correcter) belastings- en subsidiebeleid, (betere) regelgeving, nudges, en bevordering van het gemeenschapsbezit.

Dat laatste kan de burger beheren door het individueel belang te behartigen. Het is jammer dat we in de 21e eeuw nog altijd moeten betogen voor basisrechten. Dat je bijvoorbeeld nu pas niemand mag ontslaan wegens zijn geaardheid en er voor het eerst een koning spijt betoond aan een kolonie. Een extra stukje menselijke weelde dankzij de mens op straat die de staat terechtwees, en gehoord werd. Stel je voor wat we samen zouden kunnen bereiken. President Macron lijkt hier met zijn speech van deze week, het voortouw te nemen met de 150 burgers die zich negen maanden lang over klimaatverandering mochten buigen.

Het wordt tijd dat politici inzien dat wij hen subsidiëren en niet omgekeerd.’

Paul Baeten Gronda

Moreel kompas

Economie gaat niet over winst maar over hoe we als mensen kunnen samenleven. Adam Smith, John Stuart Mill en John Locke, de grondleggers van de klassieke economie, waren verdorie moraalfilosofen die zich met zo’n vragen bezighielden. De economie was er voor de mens en niet omgekeerd. En de mens is ondertussen mondiger en geëngageerder geworden, is een pak transparanter (hoeft zich niet voortdurend in te dekken), niet gebonden aan partijgeneuzel of macht die corrumpeert, en dus in staat om mensen samen te brengen.

Samenwerken dus, en verschillende werelden combineren. Het is een quasi onontgonnen pad. “Net daarom dat we een moreel kompas moeten gaan hanteren en geen technologische revolutie moeten prediken,” zegt Novogratz. Ze praat en schrijft ook over ‘hard skills’ die we aan onze kinderen kunnen leren, op school en het unief, maar ook op de werkplaats:

  1. Identiteit begrijpen (als middel om te zien hoeveel we gemeenschappelijk hebben ipv als knuppel om iedereen in eigen hok te duwen)
  2. Luisteren naar standpunten die niet per se die van  jou zijn
  3. Nuchter (moreel) verstand bevorderen
  4. Moed verzamelen door onderliggende angsten te confronteren
  5. Vermijd de conformiteitsval: ‘Zo is zaken doen nu eenmaal, en zo is het leven’, er valt toch niets te veranderen…
  6. Evalueer tegengestelde waarden zonder te verwerpen
  7. Gebruik de markt om goed te doen (geef meer dan je neemt)
  8. Vertel verhalen die van belang zijn (die van jou als van diegenen die je kunt dienen)
  9. Elkaar bijstaan en de mooie strijd omarmen. Voorbeeld in Harlem, klik hier.
  10. Schrijf je eigen manifest. Hier, alvast het manifest van Novogratz.

Ik zou er nog graag aan toevoegen, tevreden zijn met wat je hebt en delen met wie minder heeft.

Moed en toewijding

Er zijn wel genoeg voorbeelden van een burgerparticipatie zoals de deliberatieve democratie van James Fishkin en de Amerikaanse onderzoeker Terril Bouricius met  zijn multi body sortition waarbij verschillende organen geloot werden die elkaar met checks and balances in evenwicht houden. Van Reybrouck pleit voor een bi-representatief model: een volksvertegenwoordiging die zowel door stemming als door loting wordt samengesteld. Het zit goed in elkaar: transparant, opbouwend en efficiënt. Burgerraden zijn al zo oud als de straat, maar ik wou er hier niet te veel de nadruk op leggen als wel over het feit dat we stilletjes aan klaar zijn om samen te werken. Door te geloven dat de mens te vertrouwen valt, erop vooruit wil en geëngageerd is… Op het feit dat we zoveel meer gemeenschappelijk hebben, of het nu een jager is uit een Portugees dorp, een Turkse cafébaas, een Syrische vluchteling met drie kinderen of een Iraanse smokkelaar… en dat het net onze kleine verschillen zijn die onze democratie dynamisch en veerkrachtig maken.
Uit zo’n samenwerking kunnen de leiders en politici van morgen opstaan. Leiders die het algemeen belang vooropstellen,… Met liefde, een ‘soft skill’ maar misschien wel de moeilijkste om te dragen want liefde eist moed en toewijding.

Dat weet ook ieder ‘gewoon’ koppel dat naar Portugal verhuist op zoek naar een ander en beter leven ;-).

Don’t take kindness for weakness,
Sophie

Intellect is verdomd aantrekkelijk, hier enkele mentale push ups:

  1. Groei is bullshit, weelde het walhalla, hier zo.
  2. Lees dit boek van Jacqueline Novogratz.
  3. Lees dit boekje van David Van Reybrouck.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.