Skip to main content

Als gedachten onze realiteit niet zijn wat kunnen we dan wel nog geloven? Geen idee. Maar ik weet wel dat het heel goed helpt om bewust te zijn van de enorme kloof tussen perceptie en realiteit. Een wijze mens weet dat hij niets weet en bewust worden van die kloof is zijn startpunt voor empathie.

We worden geboren in een cultureel verhaal, in een netwerk van normen en waarden. Ik ben een meisje, blank, Belg, leeuw, mijn ouders zijn prille twintigers en we wonen allemaal samen in Ledeberg. In onze straat wonen ook veel migranten. Als ik bij mijn Turks vriendinnetje ga spelen vind ik het grappig dat er weinig meubels in haar huis staan en veel tapijten waar de mensen op de grond zitten om met elkaar te praten. Ik krijg er thee in plaats van chocomelk. Ik vlieg om zeven uur in bed terwijl zij nog tot tien uur in de straat met haar broertjes aan het joelen is. Mijn vriendinnetje en ik hebben dezelfde leeftijd, wonen in dezelfde straat, hebben dezelfde interesses maar haar leven is nu al veel moeilijker dan dat van mij. Dat heb ik op dat moment nog niet door.

Onze cultuur wordt ons aangeleerd, het is een verhaaltje dat we van de realiteit maken. Turken zijn profiteurs. Marokkanen zijn boeven. Belgen zijn eerlijke, harde werkers. Turken zijn van-de grond-eters en slecht opgevoed. Belgen eten aan tafel en zijn verfijnd. Marokkaanse en Turkse moeders stinken en Belgische moeders ruiken fris. Is dat zo? Als het lang genoeg herhaald wordt wel (zie deze tekst). Alvast voor ons brein. In ons hoofd. In onze perceptie. Maar onze perceptie is onze realiteit niet.

De kloof in ons hoofd

We hebben een zeer gelimiteerd idee van de realiteit. Het dichtste voor ons mensen met onze nietige zintuigjes vol evolutionaire mankementjes is het hier en nu kunnen zien, en dat alleen al vraagt veel training. Zelfs de allerallerallerslimste mens op aarde ervaart de kloof tussen perceptie en realiteit. Want naast ons cultureel verhaal, hebben we ook ons persoonlijk verhaal. Ik ben hoogsensitief maar krijg als kind voortdurend te horen dat ik lui ben en verstrooid en boos. Ik geloofde zelf óók dat, iedere keer ik overprikkeld was door de muziek in het café, door de chaos op de speelplaats, of door François uit mijn klas die het met me wilde aanmaken, ik boos was en negatief terwijl ik eigenlijk gewoon dichtklapte. Dit is op zich niet zo dramatisch, ik bedoel alleen maar dat we allemaal wel dit soort verhalen over onszelf creëren. Het is jammer om jarenlang te moeten denken dat mijn laag zelfbeeld (ter)echt was.
Wij mensen zijn meestervertellers, zelf de allerallerallerdomste mens op aarde is dat.

De dame en de zot

Diegenen die dat nog het beste begrijpen zijn goochelaars. Zij rammelen met onze beperkende perceptie en wij klappen luid in onze handen voor al die merkwaardige magie. Het ene moment is de kaart een harten dame en het volgende moment een pijken zot. Maar wat we niet zien, verblind door onze perceptie, zijn al die andere momentjes tussen de dame en de zot. En zo is het iedere keer we in interactie gaan met iemand. Elk heeft zijn voorkennis, zijn verleden, zijn voorkeuren, aannames, verwachtingen, trauma’s en de dingen waar hij op dat moment toevallig op gefocust is. In die vijf minuten dat je in dat bushokje of bij de bakker een gesprek aangaat in dezelfde weersomstandigheden zitten er ontelbaar veel momentjes die we anders opslaan en interpreteren.

Er is een leuk filmpje op YouTube van de goochelaar Yörg Alexander die dit met een paar voorbeelden uitlegt: “We houden allemaal vast aan onze eigen standpunten, denken dat we gelijk hebben, maar we zijn allemaal mis omdat de mens niet gemaakt is om de realiteit te zien.”
Het ding is dat als je overtuigd bent van je eigen perceptie, je veel kansen mist. Want die Turken uit de straat kunnen beestig goed koken, die stelende Marrokanen weten wat gastvrijheid betekent, ah ja en die Senegalezen verderop (die eigenlijk uit Nigeria komen) zijn echt heel grappig en hebben tonnen stijl.

“We houden allemaal vast aan onze eigen standpunten, denken dat we gelijk hebben, maar we zijn allemaal mis omdat de mens niet gemaakt is om de realiteit te zien.”

Onwetendheid

Het leven is een kaartspel, een kansspel tussen realiteit en perceptie en het wordt tijd dat we dit inzien zodat we niet in de bevestiging van onze eigen waarheid (‘het is het principe dat telt’, uh kotsemoji) blijven hangen maar opnieuw goede buren voor elkaar kunnen zijn. Andere culturen tonen ons in het beste geval de onvolkomenheden in onze eigen cultuur (angstig, gefocust op succes, preuts? ) aan waardoor we veerkrachtiger worden.
We vechten helemaal niet tegen de realiteit; we vechten tegen onze eigen percepties. Dit niet beseffen is wat men in het boeddhisme onwetendheid noemt, het lijden. Ons primitief brein met al zijn evolutionaire emoties herleidt de werkelijkheid tot ons persoonlijke dogma waarin we zelf de held zijn en de ander dus automatisch de slechterik.

Onwetendheid is gevaarlijk. Want de grootste goochelaars zijn vaak polariserende politici of de handvol machtigen der aarde die met heel wat voorkennis gebruikmaken van de kloof tussen perceptie en realiteit en zo een illusie creëren die wij voor waar aannemen. Het is nodig om ons bewust te worden van onze onwetendheid om te begrijpen dat we allemaal samen gewone, simpele mensen zijn met grappige gebreken en een groot verlangen naar veiligheid en verbondenheid. Het is in die ruimte waarin we allebei beseffen dat we de zot zijn die met zijn broek af en billen bloot rondloopt dat we de nederigheid en empathie vinden om de handen in elkaar te slaan om onszelf en de straten van Ledeberg tot Timboektoe veerkrachtiger te maken.

Er bestaan honderden manieren om ons bewust te zijn of afgeleid te worden van onze eigen kloof. Ik heb er al enkele uitgelegd: je eigen identiteit uitvissen, in plaats van de rol die je in je schoot geworpen kreeg en daarop je routines bouwen. Dit zijn vrij rationele afleidingen/bewustwordingen, maar vanaf volgende keer wil ik meer naar het innerlijke afdalen, naar het lichaam en hoe we leren luisteren naar de verhaaltjes in ons hoofd en onze kunnen observeren emoties.

Leave a Reply

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.