Wie ben jij eigenlijk?

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Als 43% van onze gewoontes zich buiten ons bewustzijn afspelen en het het bewuste brein met de eer gaat lopen dan zorgt dat voor grote onzekerheid over onze identiteit en ons wereldbeeld.

Een voorbeeld uit mijn cursus Public Relations: je koopt zeg maar altijd Lays chips paprika ‘omdat je die het lekkerste vindt’ of ‘omdat je kind dat zo graag lust’. Maar eigenlijk kocht je die in de eerste plaats omdat die chips op een goede zichtbare plaats liggen. Producenten hebben heel wat geld over voor die prachtige plek op ooghoogte. Leg ze bijvoorbeeld onderaan en hun verkoop daalt. Nu zeg je misschien dat je dat wel weet en je je daar niet door laat vangen, maar waarom draagt die vadsige buurvrouw dezelfde Levi’s? Waarom dragen we nu plots wel (bijna) allemaal Stan Smith sneakers? Waarom eten we nu allemaal hummus en kijken we naar The Queens Gambit? En what the fuck was dat met die ballerina’s, crocs en buffalo’s?!
Enfin, ik wil het hier (nog) niet over de consumptiecultuur hebben, maar over wat de psycholoog Emily Pronin de introspectie-illusie1 noemt. We gaan ervan uit dat we via motieven en verlangens handelen ‘ik doe dit omdat ik het wil’ terwijl de handeling vaak onbewust verloopt. Én tegelijk gaan we ervan uit dat het de ander is die zich door slimme marketeers laat vangen. Ander voorbeeld: als ik me in Porto dubbel parkeer is dat omdat het echt nodig is, maar als de ander dat doet is het omdat hij zwakbegaafd, egoïstisch, lui en typisch zuiders is, toch? Supermarkten en het verkeer, altijd dikke pret en twee situaties die ik al mijn hele volwassen leven tracht te vermijden.

identiteit

Dus, de introspectie-illusie: we laten onze gewoontes vrijwel buiten beschouwing als we ons eigen gedrag verklaren én we denken bovendien meer vrije wil te bezitten dan de ander. Dat zou misschien verklaren waarom die heerlijke mens doet wat hij doet, met alle twijfels, misverstanden, aannames, verkeerde verwachtingen, onnodige vetes, zottigheden, en angsten over zichzelf.
Onze gewoontes zijn nauw verbonden met onze identiteit, vandaar de titel van deze post. Identiteit gaat niet alleen over je zelfbeeld maar ook over hoe je de wereld ziet en benadert. We richten ons te veel op onze verwachtingen, resultaten en doelstellingen, op het einddoel zonder ons eerst te focussen op waar het allemaal mee begint: onze gewoontes gelinkt aan onze identiteit.

Hoe goed ken je jezelf? Wat wil je in het leven? En hoe ga je dat aanpakken?

Zolang je niet weet wie je bent, blijft de rest een moeilijke oefening: zolang ik me als stadsmens beschouwde was het moeilijk om op ons terrein een erf aan te leggen. Toen ik me meer als zero waster en natuurmens ging beschouwen, werd ‘moestuinieren’ gemakkelijker om in te volharden; om gewoontes te creëren en doelen te bereiken die ik als ‘stadsmens’ nooit zou gekund hebben.

Zo zat mijn zelfbeeld van ‘cafédochter’ heel lang in de weg om eindelijk dat boek te schrijven. Maar ik ben niet alleen een cafédochter maar óók een schrijfster, toen ik dat begreep, begon ik meer en meer te schrijven. En nu ben ik ook een soort schrijvende veggieboerin met caféhumor die graag al eens ‘chique schoenen’ draagt.

Zalig.

Eén identiteit is bekrompen

Als je er maar één identiteit op nahoudt, ben je best beïnvloedbaar voor polarisatie. Zolang je jezelf als uitsluitend links of rechts beschouwt (de Facebookcomments van De Morgen zijn ook altijd dikke pret) wordt het moeilijk om te veranderen, het is te eng. Waarom kan je niet zowel links als rechts zijn (of geen van beiden, mijn leven werd gemakkelijker toen ik me van die politieke constructie loskoppelde)?

Als je heel je leven gehoord hebt dat je onhandig bent, dat vrouwen het zwakke geslacht zijn en dat economie een prioriteit is voor een goed functionerende maatschappij, dat niet-gevaccineerden gevaarlijk zijn, dan ga je je hier naar gedragen. Ook al klopt dit niet met wie we echt zijn of wat we willen. Maar zelfs als die spanning tussen dat geloof (handeling) en je ware identiteit te groot wordt, ga je je gedrag aanpassen zodat je je zelfbeeld kan houden, dat heet cognitieve dissonantie. Dat zien we ook na één jaar covid: de waarheid aanpassen is gemakkelijker dan veranderen. We veroordelen niet-gevaccineerden om gezondheidsredenen, terwijl we eigenlijk best weten dat deze noch het probleem, noch de oorzaak zijn.

Daarom moet je niet te gehecht raken aan één versie van je identiteit. Vooruitgang kan je alleen bereiken als je dingen afleert. De beste versie van jezelf worden vereist dat je constant je overtuigingen herziet en je identiteit verbetert en uitbreidt,” schrijft James Clear in Atomic Habits3.

Begin met deze vraag: Hoeveel van je identiteit is geconditioneerd en wat is echt?

Organisch zelfbeeld

Door dat uitgebreide, steeds evoluerende zelfbeeld werd het voor ons dus gemakkelijker om enkele gewoontes te creëren zoals tuinieren, met glazen bokalen winkelen, zelf hamburgers maken, een dagboek bijhouden, meer op onszelf terugvallen. Gewoontes die ons in evenwicht brachten omdat we een context creëerden waarin we steeds minder plastic nodig hadden in plaats van onszelf te kastijden met de strakke verdeling tussen ‘dit mag’ en ‘dat mag niet’. En worden we wie we willen zijn. In mijn geval een veggieboerin met caféhumor op hoge hakken, eindelijk!

Het klinkt logisch toch dat je eerst moet weten wie je bent om dan die persoon te kunnen worden. Maar in de meeste gevallen pakken we het verkeerd aan door ons te veel te richten op het doel; wie we willen worden ipv wie we zijn.

Het doel is niet om meer te recycleren of minder plastic te gebruiken, maar om iemand te zijn met een kleine ecologische voetafdruk.
Het doel zou niet mogen zijn om stemmen te halen, maar om iemand te zijn die de hele gemeenschap dient.
Het doel is niet om af te vallen, maar om gezond te zijn.
Het doel is niet om goede punten te halen, maar om iemand te zijn die begrijpt.
Het doel is niet om niet-gevaccineerden te viseren, maar om een levensstijl te veranderen die voor mens en natuur gezond zijn.

Rimpeleffect

Vier jaar, na onze grote verhuis naar het buitenland voor een beter leven (en een heel leven) duurde het om eindelijk gezonde routines in ons leven op te bouwen. Omdat ik nooit werkelijk stilstond bij de gewoontes van een geconditioneerd zelfbeeld. Mijn levensstijl en mijn doelstellingen lagen daardoor helemaal niet in lijn. We leven in een maatschappij die de spanning tussen beide tot het uiterste drijft en ik denk dat veel mensen om die reden worstelen met angsten, zichzelf graag zien of zelfs het imposter syndroom, de angst om door de mand te vallen.
Verhuizen is de radicale manier om daar komaf mee te maken, maar niet nodig.
Verandering wel.
Op maatschappelijk niveau, maar in de eerste plaats op persoonlijk niveau door jezelf graag te zien, door kleine stapjes in je persoonlijke leven die een rimpeleffect creëren. Dit lijkt op maatschappelijk vlak maar een kleine impact, maar ik geloof dat een burger niet meer moet doen (niet gemakkelijk hoor!)  om ook op hoger niveau voor verandering te kunnen zorgen: veranderen ipv. aanpassen aan een geconditioneerd zelfbeeld.

Volgende week: Hoe zit het dan met intenties en wilskracht?

1 https://dekennisvannu.nl/site/artikel/Je-eigen-vrije-wil/4513
https://www.pnas.org/content/107/52/22469

2 https://nl.wikipedia.org/wiki/Cognitieve_dissonantie

3. James Clear, Elementaire gewoontes, pg 46, 2019

4. Het spijt me om het hier voortdurend over mezelf te hebben, maar dat spaart me ingewikkelde onderzoeken uit waar ik noch voor gestudeerd heb noch de centen/tijd voor heb.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.