Liever aanpassen dan veranderen

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Sinds maart 2020 leeft de hele planeet in lockdown. De. Hele. Planeet. Maar weet je nog: dit was onze kans om te focussen op wat belangrijk was, om te veranderen. Zelf, schilderden we de patio, bakten we brood, legden een moestuin aan… En toen liep het anders af. We veranderden juist niets: we pasten ons aan. Waarom toch?

Doordat ons Portugees avontuur (onze eerste kans om het anders te doen!) ook zo moeizaam verliep leidde dit ertoe dat ik me steeds meer vragen begon te stellen over waarom verandering zo moeilijk is. Gaan we liever op Mars wonen dan ons eigen gedrag te veranderen om deze planeet te redden? Waarom zit er zo een gigantisch gat tussen wat we willen en wat we doen? Waarom blijven we ons liever aan depressieve zekerheden vasthouden, dan actief deel te nemen aan vernieuwing die ons vrijer en blijer kan maken?

Gewoontes veranderen

Omdat het niet gemakkelijk is om onze gewoontes te veranderen.
De afgelopen jaren schreef ik elke dag mijn gewoontes en prioriteiten neer, en observeerde ik de goede voornemens van mezelf en anderen:

  • Waarom beginnen we na enkele weken opnieuw naar series te kijken als we willen lezen?
  • Waarom blijft die koelkast vol plastic potjes zitten als we onszelf duurzaam noemen?
  • Waarom take away als we eigenlijk zelf gezonder en goedkoper kunnen koken?
  • Waarom anderhalf uur per dag scrollen als we meer tijd willen om gezond te koken?
  • Waarom kiezen we voor (en eisen we) (politieke) systeemverandering maar worden we onrustig als er daadwerkelijk veranderd moet worden (minder vlees eten of energie verbruiken, meer plastic verpakkingen weigeren, geen wagens meer in het centrum,..).

Alvast dit: Proficiat, je bent menselijk. Laat de wilskracht maar aan Sisyphus en andere goden over.

Kennis is macht?

Laat ik al een tipje van de sluier opheffen over waarom de mens op het einde van de rit niet verandert: We overschatten onszelf als rationele wezens; we zijn computers noch statistieken.

Daarom dat ook kennis er niets mee te maken heeft want we weten allemaal dat roken en fast food dodelijk is, dat sporten goed is en dat fossiele brandstoffen en beton de natuur naar de kloten helpen.

Om diezelfde reden is discipline, voor de niet-goden onder ons, vooral uitputtend en confronterend: de snelste weg naar een burn-out.

Motivatie dan? Heeft er ook niet veel mee te maken. We hadden er heel veel voor over om zelfvoorzienend in Portugal te leven, maar angst en paniek vonden hun plek in mijn leven.

En nu krijg je het helemaal: gewoontes hebben niets met onszelf te maken! Althans niet met ons bewuste zelf. Het ding met gewoontes is, dat ze zich in het onderbewuste afspelen dus met rationele beslissingen zoals kennis, discipline, intentie, motivatie geraak je daar diep in je hersenen niet ver mee.

Ego-uitputting

43% van onze handelingen speelt zich af in het onderbewuste, doen we zonder nadenken. We gebruiken ze om het brein heen. Uit onderzoek* blijkt dat 88 % van onze dagelijkse hygiëne routine is, 55 % van taken op werk is een gewoonte en ook sporten doen we voor 44% zonder nadenken. Ontspannen haalt 48 %.

Ook ik dacht dat ik het allemaal wel rationeel en met wilskracht kon oplossen maar liep al snel tegen een soort burn-out/ angststoornis/ zenuwinzinking/depressie/ ordinair zelfbeklag (what’s in a name) aan. ‘Je spreekt nog altijd geen Portugees, je leeft nog altijd niet zelfvoorzienend, jij  loser met je burn-out, je hebt niet eens werk.’

Blablabla.

In de psychologie heet dat ‘ego-uitputting’. Je put je wilskracht uit en je onderbewuste neemt het over. En die gaat liever op café dan naar de moestuin. Die past zich liever aan dan te veranderen.
Daarom dat overheidscampagnes (en een boetesysteem) vaak niet werken. Sensibiliseringscampagnes zouden zich beter focussen op het aanleren van gewoontes dan op boetes of beloning. Raad waarom de overheid hier niet in investeert?

In de psychologie heet dat ‘ego-uitputting’. Je put je wilskracht uit en je onderbewuste neemt het over. En die gaat liever op café dan naar de moestuin.

No mind

Mijn ‘zotte egoperiode’ nam een andere wending na het beluisteren van de podcast van The Minimalists waar ene James Clear te gast was om over gewoontes te praten. Niet per se sexy maar dit is wat niemand je vertelt als je naar het buitenland verhuist: hoeveel energie het kost om niet meer op die 43% te kunnen terugvallen. Voortdurend was het van: ‘Ben ik niet te overdressed, moet ik een taart meebrengen naar dat feestje of toch wijn, zijn we niet te vroeg, betekent om zeven uur wel echt zeven uur? En hoe werkt die nieuwe koffiemachine? Het is een gevoel dat we allemaal kennen als we thuiskomen van een reis. Hoe goed die ook verliep: het doet deugd om thuis je vaste gewoontes opnieuw op te pikken.

No mind.

En dat verklaart waarom gewoontes onbewust uitgevoerd worden: om energie te sparen. Een pragmatische oplossing die nog vanuit de tijd stamt toen we jagers waren (deze oorzaak  ga je nog vaak horen).

Gewoontes als veilige ruimte

Kort gezegd: ze zijn je safe space want in slechte tijden kan je erop terugvallen. Wat ik ook deed toen ons huwelijk onder de pandemie/verbouwing begon te lijden en ik mijn wereld zag instorten. Ik focuste me op simpele, dagelijkse gewoontes:  yoga, meditatie, schrijven in een notitieboekje en gezond koken. Ademen. Het ging er niet om hoe lang ik mediteerde, hoeveel ik schreef en hoe spectaculair ik kookte. Het ging er hem over dat ik het elke dag deed. En niet om erin te vluchten als wel om te herbronnen. Dat is een groot verschil. Deze gewoontes werden mijn safe space voor momenten waar de angst het weer leek over te nemen en ik me niet hoefde te focussen op grote duurzame doelstellingen die ik moest afvinken,… Maar vreemd genoeg leek ik daardoor wel een stapje dichter in hun buurt te komen: een verandering die me geruststelde.

Meer hierover volgende week: hoe we onze gewoontes wel kunnen veranderen, en ons potentieel ontplooien.

*Wendy Wood, Jeffrey M. Quinn en Deborah A. Kashy, ‘Habits in Everyday Life: Thought, Emotion, and Action’Journal of Personality and Social Psychology 83, no. 6 (2002)

The minimalists: https://www.theminimalists.com/

James Clear: https://jamesclear.com/

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.